pri183252562-1024x682

De drummer en het drumstel

De drummer en het drumstel

Het drumstel: Basis van de ritmesectie

 

Samen met de basgitaar vormen de drums de ritmesectie van de band. Gitaar en toetsen zou je ook tot de ritmesectie kunnen rekenen, mits die een ritmische partij spelen. Maar de basis van de ritmesectie wordt gevormd door drummer en bassist.In dit artikel gaan we eerst kort in op de rol van de drummer binnen de band, dan duiken we in het drumstel zelf, om daarna weer dieper in te gaan op de muzikale rol van de drummer.

Al sinds mensenheugenis wordt er getrommeld. Niet alleen om muziek te maken. In Afrika werden (en worden wellicht nog steeds) trommels gebruikt om over lange afstanden boodschappen door te geven. Ook bekend is het militair gebruik van trommels als marcheer-instrument of om commando’s te geven op het slagveld. In dit artikel gaan we het uiteraard hebben over de muzikale inzet van drums, waarbij we focussen op het drumstel. De basis voor het drumstel is gelegd in de 18e eeuw. Het is ontstaan uit zuinigheidsover-wegingen. In theaters wilde men slagwerkers zoveel mogelijk percussie-instrumenten laten spelen, maar het moest zo weinig mogelijk geld en ruimte kosten. In 1909 introduceerde William F. Ludwig een werkbaar voetpedaal om de bassdrum te bespelen. Daarmee opende hij de weg naar het moderne drumstel, zoals we dat nu kennen.

Belangrijkste functie
Wat is de belangrijkste functie van een drummer binnen een band? Voor Juan van Emmerloot (bekende drummer en docent aan het Rotterdams Conservatorium) is er maar één antwoord mogelijk op deze vraag: “De maat houden, dat is het belangrijkst. Dus het juiste tempo inzetten en vervolgens zorgen dat de band niet versnelt of vertraagt.”

_K8X0016
Juan van Emmerloot

En op de tweede plaats? “De drummer moet de structuur van ieder te spelen nummer kennen en beheersen.” En daarmee komen we op de derde plaats van deze top drie: “De drummer moet die structuur duidelijk kunnen aangeven naar de andere leden van de band.”
Juan vindt deze top drie de belangrijkste taken van een drummer binnen een band. Maar hij weet ook dat het heel lastig is om dit consequent voor ogen te houden. “Een drumstel biedt oneindig veel mogelijkheden om je drumpartij invulling te geven, bijvoorbeeld met fills. En het is voor een drummer heel verleidelijk om daarin op te gaan en die top drie te vergeten. Ik ben zelf ook regelmatig in die valkuil gevallen.”
De drummer is het fundament van de band, aldus Juan. “Het valt of staat met de drummer. Ik heb veel demo’s opgenomen en afgemixt van bands. Als de drumpartij niet goed is, is er van zo’n demo niets te maken. Aan een drumpartij valt niets weg te moffelen, iets wat je bij andere partijen vaak nog wel kan doen. De drummer is verantwoordelijk voor de timing. En muziek met een slechte timing is onprettig om naar te luisteren.” Verderop in dit artikel gaan we dieper in op de muzikale rol van de drummer. We lopen nu eerst de onderdelen langs van het drumstel en hun specifieke functie.

Basis van een drumstel
Je kunt een drumstel zo groot en uitgebreid maken als je zelf wilt. Maar de basis van een drumstel is een vierdelige set. Die bestaat uit een bassdrum (ook kick genoemd), een snaredrum, een hangende tom (ook racktom genoemd) en een staande tom. Normaal gesproken komen daar nog bekkens (cymbals) bij, die je in verschillende soorten en maten hebt. De drie belangrijkste zijn de hi-hat, ride cymbal (ritmebekken) en crash cymbal (voor accenten). Als we het in dit artikel over links en rechts hebben, denken we steeds vanuit de rechtshandige drummer. We beginnen met de hi-hat. Dat zal je misschien verbazen, maar met het oog op de belangrijkste functie van een drummer (maat houden) is de hi-hat belangrijker dan veelal gedacht wordt.
De hi-hat staat links van de drummer en bestaat uit een standaard met daarop twee bekkens met de holle kant aan elkaar toe. Aan de standaard zit een voetpedaal, waarmee de drummer het bovenste bekken op en naar laat bewegen. De drummer bedient de hi-hat met zijn linkervoet (de ‘ritmevoet’). Uiteraard kan de drummer de hi-hat ook bespelen met zijn sticks. Dat doet hij dan met zijn rechterhand (de ‘ritme-hand’) of met beide handen. Je kunt de hi-hat op verschillende manieren bespelen. Dit wordt op de dvd van Bandcoach gedemonstreerd.

pri183252598
De hi-hat is de metronoom van de drummer. En daarmee ook voor de band.

Hi-hat als metronoom
“Van oorsprong is de hi-hat bedoeld om alleen met de voet te bedienen”, zegt Juan. “En dan op elke tel in de maat, dus op iedere kwart. Want de hi-hat is eigenlijk de metronoom van de drummer. Ook tijdens een fill moet de hi-hat gewoon doorlopen.”
Juan weet dat veel drummers de hi-hat niet op die manier gebruiken. “Maar zelf vind ik het belangrijk om dat wél te doen. Als drummer heb ik me daar inmiddels sterk op gefocust. In het totaal van het drumgeluid moet iets zitten waaraan de drummer én de rest van de band het metrum kunnen refereren. Dat moet een geluid zijn dat je op iedere tel in de maat hoort, in iedere gespeelde maat. Anders hoor je de drumpatronen niet, zeker niet als er syncopisch (‘buiten de tel’) wordt gespeeld.”
Je kunt er eventueel voor kiezen om de hi-hat accenten niet op iedere tel de spelen, maar alleen op de twee en de vier (backbeat). “Maar wat je ook doet, doe het in iedere maat”, adviseert Juan. “Om de hi-hat op deze manier goed te kunnen bedienen, moet je veel ‘kilometers maken’ op je hi-hat. Oefen bijvoorbeeld door ritmisch ‘tegenstrijdig’ te spelen, terwijl je de hi-hat op de tel speelt (zie ook de dvd). Door de hi-hat consequent zo te gebruiken, wordt het een metronoom die voorkomt dat je in tempo gaat zweven.”

pri183252626
De bassdrum is meer een arrangerend instrument. Aan de hand van het bassdrum-patroon herken je de muziekstijl.

Bassdrum en snaredrum
Dan komen we aan bij de bassdrum (ook kick genoemd). Dit wordt meestal uitgesproken als ‘basedrum’, maar wordt geschreven als bassdrum. “De bassdrum is meer een arrangerend instrument”, zegt Juan. “De patterns (patronen) die je op je bassdrum speelt, zijn belangrijk voor de herkenbaarheid van de muziek. Aan de hand van het bassdrum-patroon herken je de muziekstijl, bijvoorbeeld rock of funk.” Voor voorbeelden: bekijk de dvd.
Links van de bassdrum (vanuit de rechtshandige drummer gezien) staat de snaredrum, meestal kortweg snare genoemd. De snaredrum is een kleine trommel, met bovenop een slagvel en onderop een resonantievel, met daar overheen een snaarmat (van ijzer of nylon) gespannen. Door die snaarmat krijgt de snaredrum een scherp geluid.
“In bijna alle muziek wordt de snaredrum bespeeld op de backbeat, dus op de tweede en vierde tel van de maat”, legt Juan uit. “De backbeat wordt ook wel afterbeat genoemd. Dit zware accent op de backbeat stamt uit Amerika. Amerikaanse drummers staan dan ook bekend om hun ‘moddervette’ backbeat. Vanuit Amerika is het spelen op de backbeat overgewaaid naar Europa.”
Europeanen hebben van oorsprong de neiging om het accent op de ‘downbeat’ te leggen (eerste en derde tel), maar inmiddels is de Amerikaanse benadering helemaal ingeburgerd in het Europese muziekmaken.

Snaredrum als ‘soundpalet’
De snaredrum kun je op verschillende manieren bespelen. Iedere manier van bespelen levert zijn eigen sound op. “De snaredrum kun je beschouwen als het ‘soundpalet’ van de drummer, waarmee hij zijn drumgeluid kan kleuren”, aldus Juan.

pri183252635
rimshot

We bespreken hier kort de belangrijkste manieren van bespelen van de snaredrum, naast de ‘standaard’ manier. Een voorbeeld is de rimshot. Hierbij raak je met je stick zowel het vel als de rand van de ketel. Je snaregeluid wordt er heftiger door. “Het mooiste is om een rimshot niet te hard te spelen”, aldus Juan. “Laat de tip van je stick op de rand van het vel terechtkomen. Als je dat niet te hard doet, krijg je meer hogere frequenties en daardoor een timbaal-achtige klank. Op die manier zijn rimshots echte sfeermakers en lenen ze zich goed voor bijvoorbeeld reggae-achtige fills. De fills krijgen er een latin-achtig karakter van. Overigens worden in bijvoorbeeld de grunge ook veel rimshots gebruikt, maar dan hoeft het juist niet zo verfijnd.”

pri183252636
sidestick

Een andere speeltechniek voor de snaredrum is de sidestick, ook rimclick genoemd. Je legt daarbij je speelhand op het drumvel, met die hand pak je de stick achterstevoren vast en je speelt met de omgekeerde stick op de ketelrand. Mooi voor bijvoorbeeld ballads, reggae of een slow blues. En je kunt er zachte passages mee spelen terwijl je de backbeat overeind houdt.

Ghost notes en buzz rolls
We blijven nog even bij de snaredrum-technieken en komen aan bij de zogeheten ghost notes (‘spooknoten’). Op de snaredrum zijn dit zacht gespeelde slagen tussen de slagen van de backbeat in. Door ghost notes krijg je meer leven in het ritme. Voor sommige muziekstijlen zijn ghost notes op de snaredrum zeer kenmerkend. In Roseanna van Toto hoor je drummer Jeff Porcaro (of later Simon Philips) ghost notes spelen.
“Er moet voldoende volumeverschil zitten tussen de ghost notes en de noten van de backbeat. Anders wordt de backbeat onduidelijk”, zegt Juan. “Dat volumeverschil maakt het spelen van ghost notes trouwens wel moeilijk. Het vereist veel training. Het beste is om eerst te trainen waar ze zitten, dus ze neer te leggen op de juiste plek, en dan pas de dynamiek te gaan oefenen.”
Overigens zijn er ook muziekstijlen die gekenmerkt worden door het (vrijwel) ontbreken van volumeverschil tussen de backbeat en de ghost notes. Voorbeelden zijn de grunge en de Britse emo-rock. Verwant aan de ghost notes zijn de zogeheten buzz rolls. Dit is het laten nastuiteren van je stick op de snaredrum, waarmee het snaredrum-geluid nog meer ‘jus’ krijgt. Daarmee kun je sfeer creëren en je kunt bepaalde muziekstijlen benadrukken.

Toms en bekkens
Naast snaredrum en bassdrum heeft een drumstel nog meer trommels. Dat zijn de toms. Het vierdelige basis-drumstel heeft twee toms: een hangende tom (ook racktom genoemd) en een staande tom (floortom). Door het boven- en ondervel te stemmen, krijgen toms een bepaalde toonhoogte. Dat is een trommeltoon in een bepaalde toonhoogte en niet een toonhoogte zoals we die kennen van een melodisch instrument.

pri183252622
De toms (hier drie hangend en twee staand) zorgen voor de melodische klanken in het drumspel en worden vooral in fills gebruikt.

De toms zorgen voor de melodische klanken in het drumspel. Ze worden vooral in fills gebruikt, maar soms hebben ze een vaste plek in een gespeelde groove. Na de trommels en de hi-hat resten nog de twee belangrijkste bekkens: de ride cymbal en de crash cymbal. De ride cymbal, meestal kortweg ride genoemd, is het ‘ritmebekken’. Het is een wat dikker bekken, dat zich gemakkelijk laat bespelen met de tip van de drumstick. Door de constructie van het bekken veert de stick terug (bouncing), waardoor je lang achtereen snelle patronen kunt spelen. Vaak worden er achtsten op de ride gespeeld. Of zestienden met steeds op dezelfde plek een onderbreking, bijvoorbeeld steeds drie of vier zestienden in een vast patroon.

pri183252615
De ride cymbal, meestal kortweg ride genoemd, is het ‘ritmebekken’. In die functie wordt het met de tip van de stick bespeeld. Andere manieren van bespelen worden op de dvd gedemonstreerd.

“Met de ride kun je muziek een langzame of snelle feel geven, terwijl het werkelijke tempo van het nummer hetzelfde blijft”, merkt Juan op. “Door snel te spelen op de ride creëer je ‘drukte’, terwijl het nummer niet versnelt.” Het laatste onderdeel dat we hier bespreken is de crash. Dit is een dunner bekken, dat bedoeld is om accenten te leggen, bijvoorbeeld in fills. De klank van dit bekken leent zich daar dan ook voor. Varianten zijn de splash (een kleine crash) en de China cymbal. Dit is een omgekeerd bekken met gebogen randen, waarvan het geluid bijna overal doorheen snijdt. Je kunt er geen ritme op spelen, maar je kunt er uitstekend accenten mee leggen.

pri183252611
De crash cymbal is een dunner bekken, dat bedoeld is om accenten te leggen, bijvoorbeeld in fills. Bespeeld met de ‘taper’ (zijkant) van de stick.

Drummer als dirigent
Tot zover de belangrijkste onderdelen van het drumstel. Terug naar de rol van de drummer binnen een band. Aan het begin van het artikel noemden we al de top drie van Juan: maat houden, structuur kennen en deze duidelijk aangeven aan de band. “De drummer is de dirigent van de band. Naast het tempo aangeven en dit tempo vasthouden, geef je als drummer ook de overgangen en de dynamiek aan. De drummer bewaakt de spanningsbogen en stuurt deze aan.”
Een verschil tussen een dirigent en een drummer is dat de dirigent vóór het orkest staat en de drummer achter de band zit. Dat maakt het wel lastig voor de drummer. “Dat betekent dat je door je spel sterk aanwezig moet zijn”, aldus Juan. “Je moet een dwingende manier van spelen hebben. En dat lukt alleen als je heel duidelijk bent in wat je speelt. En dat houdt weer in dat je het niet te moeilijk moet maken. Houd het eenvoudig. Leg je backbeat heel duidelijk neer, dan snapt iedereen waar de twee en de vier zitten. Maak geen fills die niemand snapt, behalve dan misschien die twee drummers in het publiek. Weersta de verleiding van de virtuositeit.”
Die duidelijkheid van je drumspel moet ook in de groove zelf zitten: “Houd de groove constant en wissel bijvoorbeeld niet steeds af in het bassdrum-patroon. Als je toch van patroon wisselt, houd dat dan op z’n minst enkele maten vast. Anders herkennen je medemuzikanten het ritme niet meer. De lijn moet duidelijk zijn. Dat gebeurt in bijvoorbeeld de jazz ook. Je hebt de indruk dat een jazzdrummer heel vrij drumt. Maar intussen legt die drummer een heel steady groove neer op de ride en de hi-hat. Daar ligt in de jazz de doorlopende lijn.”

Tandem met bas
De eerste aflevering van deze serie (Bandcoach 1, mei 2009) ging over e basgitaar. Daarin werd al uitgelegd dat bas en drums samen een tandem vormen. “Het spel van de bassist bepaalt mede hoe goed jij als drummer je werk kunt doen binnen de band”, schetst Juan. “Als je een goede bassist naast je hebt, ontstaat er een verbinding tussen jouw drumspel en het harmonische gedeelte van de band. De bassist is je verbinding met de rest van de band, hij is het cement in het muzikale geheel. Als de drummer en bassist hun rol binnen de band kennen, vormen ze tezamen een tandem die nooit de weg kwijt is en waar de rest van de band op kan leunen. Zodat solisten het avontuur aan kunnen gaan in hun solo’s.”
Juan speelt al 22 jaar met bassist Walter Latupeirissa, in verschillende bezettingen. “In al die jaren groei je naar elkaar toe. Mijn bassdrum en zijn bas klinken samen als een lekker ronkende V8-motor.”

Het mooie van drummen
Wat is voor Juan het mooie van drummen? “Dat je altijd midden in je instrument zit. Het is een stereo belevenis, waarbij jij bepaalt hoe de spanningsboog verloopt van een stuk muziek.” Met een brede glimlach: “Het is fantastisch om te ervaren hoe onmisbaar jij bent voor de andere muzikanten. En hoe moeilijk ze het vinden om dat toe te geven. Vandaar al die flauwe moppen over drummers! Maar bovenal is de puurheid van het instrument een waar genot. Dat geldt ook voor de manier waarop het instrument dynamisch reageert op jouw fysieke energie. Of het nu om een repetitie gaat, een opname of een optreden. Heerlijk!”

Met dank aan Juan van Emmerloot, drummer van onder meer Snowy White en docent aan het Rotterdams Conservatorium, multi-instrumentalist en componist. Internet: www.juanvanemmerloot.com en www.myspace.com/juanvanemmerloot.

Zie ook: Praktische tips voor drummers

.

Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Email to someone
Fred Meijer

Geschreven door

Fred Meijer, redacteur Bandcoach Magazine

Reacties (0)

Gerelateerde artikelen

Kennispartners

knowledge partners